با توجّه به آيات گذشته معلوم مىشود كه عوامل پيروزى و شكست دشمن مطرح شده در اين آيه «فهزموهم» چند چيز است:
1. رهبر توانا و لايق. «زاده بَسطةً فىالعلم والجسم»
2. پيروان مؤمن. «قال الّذين يظنّون انّهم ملاقوا اللّه»
3. توكّل و اميد. «كم مِن فئة قليلة غَلبت فئة كثيرة باذن اللّه»
4. دعا و استمداد از خدا. «ربّنا أفرغ...»
5. صبر و استقامت. «ربّنا أفرغ علينا صبراً و ثبّت اقدامنا»
6. انگيزهى الهى داشتن. «وانصُرنا على القوم الكافرين»
207. چه كسانى رستگارند؟(1439)
1. عابدان. «واعبدوا ربّكم وافعلوا الخير لعلّكم تفلحون»(1440) پروردگارتان را پرستش كنيد، شايد رستگار شويد.
2. آنان كه اعمالشان ارزشمند وسنگين است. «فَمَن ثَقُلت مَوازينه فاولئك هم المفلِحون»(1441)
3. دورى كنندگان از بخل. «و مَن يُوقَ شُحَّ نفسه فاولئك هم المفلِحون»(1442)
4. حزب اللّه. «اَلا اِنّ حزب اللّه هم المفلِحون»(1443) حزب خدا رستگارند.
5. اهل ذكركثير. «واذكروا اللّه كثيرا لعلّكمتفلحون»(1444) خدارا بسيار يادكنيد تا رستگار شويد.
6. تقوا پيشگان. «فاتّقوا اللّه يا اولى الالباب لعلّكم تُفلِحون»(1445) اى خردمندان! تقوا پيشه كنيد تا رستگار شويد.
7. مجاهدان. «و جاهدوا فى سَبيله لعلّكم تُفلحون»(1446) در راه خدا جهاد كنيد تا رستگار شويد.
8. توبه كنندگان. «تُوبوا الى اللّه جميعاً ايّها المؤمنون لعلّكم تُفلحون»(1447) اى اهل ايمان! همگى توبه كنيد تا رستگار شويد.
9. دورى از شيطان و كارهاى شيطانى. «انّما الخمر و الميسر و الازلام رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه لعلّكم تفلحون»(1448)
10. يادآورى نعمتها. «فاذكروا آلاء الله لعلّكم تفلحون»(1449)
11. صبر و پايدارى. «اصبرو و صابروا و رابطوا لعلّكم تفلحون»(1450)
208. زيانكاران چه كسانى هستند؟(1451)
در اوّل اين سوره، ذيل آيهى يك، گروهى از رستگاران را ذكر كرديم، در پايان سوره با توجّه به جملهى «لايفلح» گروهى از زيانكاران را نيز يادآور مىشويم:
1. ستمگران. «لايفلح الظالمون»(1452)
2. گنهكاران. «لايفلح المجرمون»(1453)
3. جادوگران. «لايفلح الساحرون»(1454)
4. كافران. «لايفلح الكافرون»(1455)
5 . آنها كه به خداوند دروغ مىبندند. «انّ الّذين يفترون على اللّه الكذب لا يفلحون»(1456)
209. عوامل غفلت(1457)
عوامل نسيان وغفلت در قرآن متعدّد است و برخى از آنها عبارتند از:
الف: مال و ثروت كه در اين آيه آمده است.
ب: فرزند و خانواده. «لاتُلهِكُم اموالكم و لا اولادكم عن ذكر اللّه»(1458)
ج: تجارت. «لاتُلهِيهم تجارة و لابَيع عن ذكراللّه»(1459)
د: شيطان، تفرقه، قمار و شراب. «انّما يُريد الشّيطان أن يُوقع بينكم العَداوة و البَغضاء فى الخمر و المَيسر و يَصُدّكم عن ذكر اللّه»(1460)
210. توطئههاى دشمن براى خاموشى نور خدا(1461)
يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُواْ نُورَ اللَّهِ بِأَفَوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِّمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ
آنان تصميم دارند كه نور خدا را با دهانها (و سخنان و افتراها)ى خود خاموش كنند، در حالى كه خداوند كامل كننده نور خويش است، هرچند كافران ناخشنود باشند.
دشمن براى خاموش كردن نور خداوند از راههايى مختلفى استفاده مىكند، از جمله:
- تهمت ارتجاع و كهنه گرايى مىزنند. «اساطير الاولين»(1462)
- مىگويند اين سخنان خيال و پندار است. «اضغاث احلام»(1463)
- سخنان پيامبر را دروغ و افترا مىنامند. «ام يقولون افتراه»(1464)
- آيات وحى را سطحى و بى ارزش قلمداد مىكنند. «لو نشاء لقلنا مثل هذا»(1465)
- براى خداوند رقيب تراشى مىكنند. «و جعلوا للّه انداداً»(1466)
- مردم را از شنيدن آيات الهى باز مىدارند. «لا تسمعوا لهذا القرآن و الغوا فيه»(1467)
- به راه و مكتب مؤمنان طعنه مىزنند و آنان را تحقير مىكنند. «و طعنوا فى دينكم»(1468)
- دين خدا را مسخره مىكنند. «اتخذوا دينكم هزواً و لعباً»(1469)
- سعى در تخريب مساجد و پايگاههاى مكتب دارند. «سعى فى خرابها»(1470)
- سعى در تحريف دين مىنمايند. «يحرفون الكلم»
- گاهى بدعت گذارى در دين دارند. «و رهبانية ابتدعوها»(1471)
- گاهى حقايق دين را كتمان مىكنند. «يكتمون ما انزلنا من البينات»(1472)
- دين خداوند را تجزيه مىكنند. «افتؤمنون ببعض الكتاب و تكفرون ببعض»(1473)
- حق و باطل را در هم مىآميزند. «ولا تلبسوا الحق بالباطل»(1474)
- در دين خدا، غلوّ مىكنند. «لا تغلوا فى دينكم»(1475)
- با مسلمانان به جنگ و ستيز بر مىخيزند. «لا يزالون يقاتلونكم حتّى يردوكم عن دينكم»(1476)
1438) ذيل آيه 251 سوره بقره.
1439) ذيل آيه 1 سوره مؤمنون.
1440) حج، 77.
1441) اعراف، 8.
1442) حشر، 9.
1443) مجادله، 22.
1444) انفال، 45.
1445) مائده، 100.
1446) مائده، 35.
1447) نور، 31.
1448) مائده، 90.
1449) اعراف، 69.
1450) آل عمران، 200.
1451) ذيل آيات 16 - 18 سوره مؤمنون.
1452) انعام، 135 .
1453) يونس، 17 .
1454) يونس، 77 .
1455) مؤمنون، 117 .
1456) يونس، 69 .
1457) ذيل آيه 18 سوره فرقان.
1458) منافقون، 9.
1459) نور، 37.
1460) مائده، 21.
1461) ذيل آيه 8 سوره صف.
1462) انعام، 25.
1463) انبياء، 5.
1464) احقاف، 8.
1465) انفال، 31.
1466) ابراهيم، 30.
1467) فصلت، 26.
1468) توبه، 12.
1469) مائده، 57.
1470) بقره، 114.
1471) حديد، 27.
1472) بقره، 159.
1473) بقره، 85.
1474) بقره، 42.
1475) مائده، 77.
1476) بقره، 217.
