 «الّذين يبلّغون رسالات اللّه و يخشونه و لا يخشون احداً الاّ اللّه و كفى باللّه حسيباً»(1)
واژه «تبليغ» كه در طول تاريخ مطرح و داراى جايگاه خاص و مهمّى بوده، داراى معناى وسيعى است. در «تبليغ»، ارتباط «گوينده» با «شنونده»، «گيرنده» و «فرستنده» با انگيزههاى مختلف برقرار مىشود. امروزه در پهنه فن آورى، «تبليغ» و ايجاد «ارتباط»، و «سازندگى يا تخريب» و «اصلاح يا انحراف و فساد»، فقط فنّ «سخن و سخنورى» مطرح نيست، بلكه روانشناسى، جامعهشناسى و مانند آن نيز براى رسيدن به نتيجه بهتر و استفاده بهينه از وسائل ارتباطى مطرح است.
«تبليغ» كه از يك «ارتباط» شروع مىشود، داراى كاربردهاى وسيعى است.
«تبليغ»، جنبه مثبت و منفى دارد.
«تبليغ» آنقدر كارساز است كه مىتواند «كوه» را «كاه» و «كاه» را «كوه» جلوه دهد.
«تبليغ» در همه امور و ابعاد زندگى اخلاقى، اجتماعى، اقتصادى، خانوادگى، سياسى و... كاربرد دارد.
با «تبليغ» افراد «حيوان» صفت، «انسان» مىشوند و درجات عالى انسانى و ايمانى و تقوا را كسب مىنمايند و يا بالعكس سقوط مىكنند.
با «تبليغ» پيامبر بزرگ اسلامصلى الله عليه وآله از انسانهاى «جاهلى» كه چيزى جز شكم و شهوت، خرافات و رسيدن به مظاهر مادى برايشان مطرح نبود، انسان هايى همچون سلمان و ابىذر، مقداد و عمار، مالك و مصعب و صدها انسان وارسته ديگر تحويل جامعه داده است.
و از طرفى استكبار جهانى با خرج بودجههاى كلان ميلياردى در راه تبليغ باطل و استفاده از بيشترين و پيشرفتهترين ابزارهاى تبليغى در جهت به استضعاف كشاندن مردم و استثمار و استحمار آنها به خصوص نسل جوان از امت اسلامى است.
ولى هدف مكتب انبيا از «تبليغ»، نجات مردم از طاغوتها و هواهاى نفسانى و جهل و تفرقه و شرك و دعوت به خدا و قانون الهى است.
قرآن مىفرمايد: محتواى «تبليغ» و دعوت همه انبيا يكى بوده است:
«و لقد بَعثنا فى كلّ اُمّة رسولاً أنِ اعبدوا اللّه و اجتنبوا الطاغوت»(2) «و ما در ميان هر امّتى پيامبرى برانگيختيم كه (به مردم بگويند:) تنها خدا را اطاعت كنيد و از طاغوت دورى نمائيد.»
قرآن كريم در مورد لزوم وجود تشكيلاتى براى «تبليغ» مىفرمايد:
«ولتكن منكم اُمّة يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنكر»(3)
«و از شما مسلمانان بايد گروهى باشند تا مردم را به خير خوانده ودعوت نمايند و امر به معروف ونهى از منكر كنند.»
امروزه دشمنان اسلام براى تبليغات خود از قوىترين تشكيلات استفاده مىكنند. بنابراين از ضرورىترين كارها تشكيلاتى منسجم و قوى با استفاده از بهترين راهكارها و شيوهها در جهت تبليغات احكام عاليه اسلام است، ولى همان گونه كه حضرت علىعليه السلام در سفارش و توصيه خود به كميل مىفرمايد:
«يا كميل! ما من حركة الّا و انت محتاج فيه الى معرفة»(4) «هيچ حركتى را انسان آغاز نمىكند، مگر اين كه به معرفت و شناخت نياز دارد.»
«تبليغ» كه يكى از مهمترين و حسّاسترين امور است از اين مسأله مستثنى نيست. لذا اگر بخواهيم اين امر مهم به نحو مطلوب و شايسته به نتيجه و مقصود برسد، لازم است به روش و شيوه و آداب آن هم آشنايى داشته باشيم.
آرى، در چگونگى انجام و انتقال تبليغ، پنج عامل مؤثّر مىباشد:
الف: چه كسى. (شخصيّت گوينده با ابعاد مختلف آن)
ب: با چه چيزى. (موضوع، محتوا، كاركرد، جذابيت)
ج: به چه كسى. (مخاطب از نظر سن، جنس، طبقه اجتماعى، فرهنگ)
د: از چه طريقى. (گفتارى، نوشتارى، رسانهاى، مستقيم يا غير مستقيم)
ه: در چه موقعيتى. (از زمان، مكان، روحيات، آمادگى، شرايط عاطفى و احساسى).
و به عبارت ديگر عناصر اصلى و مهم در امر «تبليغ» عبارتند از:
1- مخاطبشناسى.
2- نيازشناسى.
3- روششناسى.
4- موقعيتشناسى.
5 - زبانشناسى.
6- زمانشناسى.
7- پيامدشناسى.(5)
مطالب نوشتار حاضر به اين شكل تنظيم گرديده است:
الف: مقدّمه. (اهميّت و جايگاه و تاريخ تبليغ)
ب: آداب تبليغ.
ج: صفات و ويژگىهاى مبلغ.
د: شيوههاى تبليغ.
ه: توصيهها و هشدارها.
اينجانب افتخار دارم كه سالهاست در كارهاى فرهنگى و تبليغى با استاد فرزانه، مبلّغ نمونه، حضرت حجّة الاسلام و المسلمين محسن قرائتى دامت بركاته، از نزديك همكارى دارم. چندى قبل نوارى به نام تجربههاى تبليغى از ايشان به دستم رسيد. با گوش دادن نوار، به ذهنم رسيد كه اگر شيوه و روشهاى تبليغ دستهبندى شود شايد در كمك به انجام اين مسأله مهمّ بتوان قدمى مثبت برداشت. لذا با استفاده از يادداشتهاى قبلى و استفاده از محصولات فرهنگى ايشان، شروع به جمعآورى و تنظيم مطالبى كردم كه محصول آن پيش روى شما خواننده عزيز و گرامى است.
در اينجا از آن جناب كمال تشكّر و قدردانى را نموده و توفيق روزافزون ايشان را از خداوند متعال خواستارم.
همچنين از مساعدت حجّت الاسلام سليمانى و برادر گرامى جناب آقاى متوسلى كه در اصلاح اين كتاب اينجانب را يارى فرمودهاند، تشكر مىنمايم.
از خداوند بزرگ خواستارم كه اين كتاب را براى عموم خوانندگان به خصوص براى طلاّب محترم، معلّمان و مربّيان مفيد قرار دهد و در پايان اميدوارم تمام عزيزان ما را از نظرات اصلاحى خود بهرهمند فرمايند.
«و من اللّه التّوفيق و عليه التَّكلان»
محمّد موحدّى نژاد
17/4/82
مطابق با ايام ولادت قهرمان كربلا، پيام رسان، سخنگو و مبلّغ كاروان حسينى و افشاگر ظلم و ستم يزيديان، حضرت زينبعليها السلام.
1) احزاب، 39.
2) نحل، 36.
3) آلعمران، 104.
4) بحار، ج74، ص414.
5) با استفاده از كتاب راهبردهاى روانشناختى تبليغ.
| 
