شناخت ضعفها
وَلَمّا أَصابَتْكُمْ مُصيبَةٌ...قُلْتُمْ أَنّي هذا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ... (آلعمران، 165)
هنگامي كه مصيبتي (همچون شكست جنگ احد) به شما رسيد، گفتيد: اين مصيبت از كجاست؟ بگو: آن از سوي خودتان است.
46.در جستجوي عوامل شكست، ابتدا بايد به دنبال عوامل داخلي و ضعفهاي سازماني بود، سپس عوامل خارجي بررسي شود، زيرا عوامل داخلي به دست مديران سازمان قابل کنترل است.
ارزيابي عملكرد، نظريه سيستمي
أَنّيلاأُضيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثي بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ...(آلعمران،195)
خداوند ميفرمايد: من تلاش هيچ صاحب عملي را تباه نميكنم، زن باشد يا مرد، همه از يكديگريد.
47.در سازمانها بايد روشي جهت شناسايي كساني كه وظيفة خود را به خوبي انجام ميدهند، وجود داشته باشد تا ضمن تشويق آنها، انگيزش سازماني را تقويت نمود.
48.تلاش و تلاشگر هر دو مهم هستند، كارها هم بايد حسن فعلي (شكل درست) داشته باشد و هم حسن فاعلي (نيت درست).
49.در سازمانهاي اسلامي، همة افراد سازمان مثل اعضاي يك پيكرند در نتيجه تخريب يك فرد به مثابة تخريب سازمان است.
50.در يك بدن همة اعضا بايد با هم رشد كنند، لذا بايد امكان رشد سازماني براي همة افراد فراهم باشد و تلاش مديريت عالي سازمان بر ارتقاي كيفي همة افراد معطوف گردد.
جبران خدمات
أَمْ لَهُمْ نَصيبٌ مِنَ الْمُلْكِ فَإِذًا لا يُؤْتُونَ النّاسَ نَقيرًا (نساء، 53)
خداوند در بيان حالات يهوديان ميفرمايد: اگر حكومت در دستشان بود ذرهاي از اموال و داراييها را به مردم نميدادند و همه را براي خود برميداشتند.
51.مدير سازمان بايد به فكر رفاه افراد سازمان و وضعيت معيشتي ايشان باشد. (يكي از وظايف مديران، توجه به مشكلات معيشتي افراد است.)
اهليت و صلاحيت
إِنَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا اْلاَماناتِ إِلي أَهْلِها ... (نساء، 58)
خداوند فرمان ميدهد كهامانتها را به صاحبانشان بدهيد.
در روايات متعدد منظور از امانت، رهبري و مديريت جامعه معرفي شده است.
52.ملاك عزل و نصبها، بايد اهليت و صلاحيت افراد باشد. كليد خوشبختي جامعه، بر سر كار بودن افراد لايق و رفتار عادلانه است و منشا نابسامانيها، رياست نااهلان است.
امام علي عليه السلام ميفرمايد: هر كس خود را در جامعه بر ديگران مقدم بدارد، در حالي كه بداند افراد لايقتر از او هستند، قطعاً به خدا و پيامبر و مؤمنان خيانت كرده است.
تشكيلات و سلسله مراتب
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا أَطيعُوااللّهَ وَ أَطيعُواالرَّسُولَ وَ أُولِياْلامْرِ مِنْكُمْ...(نساء، 59)
ايكساني كهايمان آوردهايد از خداوند اطاعت كنيد و فرمان پيامبر و جانشينان او را گردن نهيد.
53.براي انجام اهداف سازماني بايد تشكيلات مناسب و به تبع آن سلسله مراتب تعريف شود.
54.در اجراي دستورات، اصل سلسله مراتب بايد رعايت شود.
حذف دوچهرگان
وَ يَقُولُونَ طاعَةٌ فَإِذا بَرَزُوا مِنْ عِنْدِكَ بَيَّتَ طائِفَةٌ مِنْهُمْ غَيْرَ الَّذي تَقُولُ ... فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ ... (نساء، 81)
منافقان به هنگام روز در محضر پيامبر صلي الله عليه و آله ميگفتند: هر چه شما بگوييد درست است! ولي هنگامي كه از نزد پيامبر ميرفتند، برخلاف گفتههاي او عمل ميكردند. خداوند ميفرمايد: اي پيامبر از ايشان اعراض كن.
55.افراد دوچهره بايد از تشكيلات سازمان حذف شوند و يا لااقل در پستهاي كليدي قرار نگيرند.
پيشگامي مدير
فَقاتِلْ في سَبيلِ اللّهِ .... وَ حَرِّضِ الْمُؤْمِنينَ ... (نساء، 84)
اي رسول! در راه خدا پيكار كن و مؤمنان را به جهاد ترغيب كن.
56.در اجراي برنامههاي سازماني، مدير بايد پيشگام باشد تا موجب ايجاد انگيزش در افراد سازمان گردد.
دوري از تبعيض
فَلا تَميلُوا كُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوها كَالْمُعَلَّقَةِ... (نساء، 129)
پس تمايل خود را متوجه يك طرف ننماييد تا ديگري بلاتكليف رها شود.
57.مدير نبايد با رفتارهاي تبعيض آميز بعضي از نيروها را منزوي كند، بلكه بايد نسبت به تمام نيروها توجه داشته باشد تا موجب افزايش انگيزش كاركنان را فراهم آورد.
ضابطه مداري
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُونُوا قَوّامينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلّهِ وَ لَوْ عَلي أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ اْلاَقْرَبينَ... (نساء، 135)
اي كساني كهايمان آوردهايد! همواره عدالت را بر پا داريد و براي خدا گواهي دهيد، اگر چه به زيان خود يا والدين و بستگانتان باشد.
58.ضوابط بر روابط مقدم است، بايد بر طبق ضابطه عمل نمود حتي اگر روابط را مخدوش نمايد.
شايستگي و پاداش
وَعَدَ اللّهُ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ عَظيم(مائده،9)
خداوند به كساني كه ايمان آوردهاند و كارهاي شايسته انجام دادهاند، وعدة آمرزش و پاداش بزرگ داده است.
59.تشويق و اعطاي پاداش بر مبناي شايستگي و كيفيت كار، عاملي مهم در تقويت انگيزش كاركنان است.
سرپرستي
وَ لَقَدْ أَخَذَ اللّهُ ميثاقَ بَنيإِسْرائيلَ وَ بَعَثْنا مِنْهُمُ اثْنَيْعَشَرَ نَقيبًا...(مائده،12)
خداوند از بنياسرائيل پيمان گرفت، سپس از ميان آنها دوازده سرپرست براي دوازده طايفه برانگيخت.
60.سرپرست هر صنف بهتر است از همان صنف انتخاب شود تا مشكلات و مسائل آنها را بيشتر درك كند. مثلاً اگر قرار است براي بيمارستاني مدير انتخاب شود بهتر است پزشك باشد. گرچه داشتن توان و دانش مديريت ضروري است.
