براى رساندن پيام، بايد ابتدا با مخاطب ارتباط برقرار نمود و مهمترين وسيله ارتباط با ديگران، «قلم» و «سخن» است.
خداوند در «سوره قلم» به «قلم» سوگند ياد كرده و فرموده است:
«ن و القلم و ما يسطرون»(94) «قسم به قلم و آنچه بدان مىنگارند»
امام صادق عليه السلام هميشه قلم به همراه داشت و گاهى قلم را پشت گوش خود مىنهاد.
در بعضى از بلاد اسلامى، مجسمه قلم را در ميدانهاى شهر به نمايش گذاشتهاند.
همين قلمِ سبك، تاريخِ سنگينى را به نسل آينده منتقل مىكند. قلم، در پيشرفت بشر سهم بسزايى دارد. اگر قلم نبود، علم نبود، تاريخ نبود، تجربه نبود و براى هيچ چيز، سند نبود. و لذا در روايات مىخوانيم: «علم را با قلم و نوشتن حفظ كنيد.»
راجع به خوشنويسى، روان نويسى، مستندنويسى و صريح نويسى، در روايات مطالبى است كه مجالى براى ذكر آنها در اين نوشته نيست.
رسول گرامى اسلام صلى الله عليه وآله، ارزش نوشتههاى يك عالم دينى را كه با آن نوشتهها، انسانهاى زيادى هدايت شوند، از خون شهيدان برتر مىداند و مىفرمايد:
«اذا كان يوم القيامة وزّن مداد العلماء بدماء الشّهداء فيرجح مداد العلماء على دماء الشهداء»(95)
«هنگامى كه در روز قيامت مركّب قلم دانشمندان با خون شهيدان سنجيده شود، آن مركب بر خون شهيدان برترى مىيابد.»
آرى تعجبى ندارد كه قلم و نوشته عالم از خون شهيد ارزشمندتر باشد زيرا همين قلم عالم است كه شهيد پرورى مىكند. پس حركت يك مجاهد در راه خدا وجهاد و شهادتش نيز ثمره مداد عالم است.
امام صادق عليه السلام مىفرمايد:
«انّ اوّل ما خلق اللَّه القلم»(96)
«اول چيزى كه خداوند آفريد قلم بود.»
گرچه در جهان امروز استفاده از هنر و روش القاى غير مستقيم در تبليغ، جايگاه خاصى پيدا كرده است و تبليغ، تنها منحصر در سخنرانى و نوشتن مقاله و كتاب نيست. امّا اينگونه نيست كه سخنرانى، اثر خود را از دست داده باشد. يك سخنرانى خوب مىتواند با روشهاى هنرى رقابت كند و همانند يك فيلم يا نمايش افكار مخاطبان را در طول سخنرانى تحت سلطه خود در آورد، البته در صورتى كه از شرايط لازم برخوردار باشد.
94) قلم /1.
95) بحارالانوار، چاپ بيروت (موسسةالوفاء)، ج2 /ص16.
96) بحار الانوار،چاپ المكتبةالاسلامية، ج57/ ص313. | 
